Ý tưởng trên là một trong những hướng tiếp cận quan trọng được nêu ra tại hội thảo “Kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai: Giải pháp từ quy hoạch đến thiết kế công trình”, diễn ra ngày 16/5, do Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp với UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức.

Phòng ngừa và thích ứng chủ động

Theo ý kiến các đại biểu, nhiều đô thị ven biển, ven sông và các khu dân cư vùng đồi núi đang dần vượt quá ngưỡng chịu tải, bộc lộ những hạn chế trong quy hoạch, tổ chức không gian và thiết kế công trình.

Tình trạng phát triển đô thị bám sông, bám biển, bám núi trong khi thiếu các vùng đệm an toàn, cùng với việc lấn chiếm không gian thoát nước tự nhiên hoặc khai thác sườn đồi thiếu kiểm soát, đang làm gia tăng “rủi ro kép” trước thiên tai.

Những thách thức này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại một cách toàn diện vai trò của kiến trúc và quy hoạch trong bối cảnh mới. Theo đó, kiến trúc và quy hoạch không chỉ dừng lại ở việc tạo lập không gian sống mà cần được tiếp cận như một “tuyến phòng thủ chủ động”; góp phần giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực chống chịu của đô thị và cộng đồng trước các tác động của thiên tai.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Quang Nam nhấn mạnh, thời gian qua, tình trạng thiên tai Quang cảnh hội thảo. diễn ra hầu khắp các vùng trên cả nước, cường độ ngày càng khốc liệt và diễn biến khó lường; cần có giải pháp ứng phó kịp thời để giảm thiểu hệ lụy nghiêm trọng về an sinh, kinh tế và an ninh lương thực.

Việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp thích ứng cho công tác phòng, chống các loại thiên tai, đặc biệt là bão, ngập lụt và sạt lở là vô cùng quan trọng. Trận lũ lịch sử cuối tháng 10/2025 tại Đà Nẵng là một hồi chuông cảnh báo. Những kịch bản từng được coi là trăm năm có một nay có thể trở lại chỉ sau vài năm.

Thành phố cũng đã ban hành Đề án xây dựng Đà Nẵng an toàn trong thiên tai giai đoạn 2022 - 2030, tầm nhìn đến 2045, chuyển từ tư duy phòng thủ thụ động sang tư duy thích ứng chủ động. Tuy nhiên, từ chủ trương đến giải pháp cụ thể trong quy hoạch, kiến trúc và quản lý xây dựng vẫn còn một khoảng cách không nhỏ.

Cụ thể, chủ động sống chung, thích ứng với biến đổi khí hậu, tôn trọng quy luật tự nhiên, tăng cường các giải pháp phi công trình. Cùng với đó, sớm hoàn thiện thể chế, rà soát chính sách, ưu tiên phòng ngừa và ứng phó nhanh. Trong đó rà soát quy hoạch, kiên quyết không san lấp ao hồ, cống, rạch, sông suối tự nhiên, khơi thông nạo vét dòng chảy chủ động theo tính toán khoa học, đáp ứng đối phó tốt khi có thiên tai hoặc điều kiện bất lợi xảy đến; đầu tư công nghệ để nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo sớm và chống chịu có hiệu quả cao.

Để xây dựng các đô thị có khả năng chống chịu cao hơn trước tác động ngày càng cực đoan của khí hậu, cần chuyển từ tư duy “ứng phó và khắc phục” sang “phòng ngừa và thích ứng chủ động”. Trong đó, kiến trúc và quy hoạch cần được xem như một hệ thống phòng thủ có khả năng giảm thiểu rủi ro ngay từ giai đoạn tổ chức không gian và thiết kế công trình.

Mô hình "thành phố bọt biển”

TS-KTS. Tô Văn Hùng, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố Đà Nẵng cho rằng, trận lũ lụt năm 2025 đã tác động rất lớn đến các địa phương miền Trung. Việc thích ứng với biến đổi khí hậu và công tác phòng chống thiên tai là điều tất yếu trước diễn biến rất phức tạp và khó lường hiện nay.

Trong điều kiện Đà Nẵng đang triển khai công tác quy hoạch đô thị và giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra khi sắp xếp, tổ chức, bố trí lại không gian, hạ tầng luôn là một trong những hạng mục phải được thực hiện trước khi triển khai những khu chức năng của đô thị.

Việc triển khai hạ tầng cần phải nghiên cứu sâu về những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan đang diễn ra với tần suất rất cao và thường xuyên. Với sự phát triển của khoa học công nghệ và cơ sở dữ liệu, hoàn toàn có thể đưa ra những kịch bản để có thể thích ứng trong vấn đề quản trị tổ chức để hạn chế thấp nhất rủi ro cho quá trình sinh sống của người dân trước diễn biến cực đoan của thời tiết.

TS-KTS. Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, mặc dù đã có nhiều nghiên cứu và giải pháp được triển khai trong thời gian qua, song hiệu quả ứng phó với thiên tai vẫn còn hạn chế và phần lớn mang tính bị động. Trong bối cảnh mới, cần cách tiếp cận toàn diện và chủ động hơn trong quy hoạch, kiến trúc và quản lý phát triển đô thị.

Đề xuất giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, ông Tô Văn Hùng cho rằng, mô hình đô thị bọt biển là một trong những mô hình phù hợp với các địa phương miền Trung - nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt.

Theo TS-KTS. Hoàng Đức Anh Vũ, giảng viên Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng, từ điều kiện tự nhiên, thực trạng phát triển đô thị và nguy cơ ngập lụt Đà Nẵng, cho thấy việc nâng cao khả năng thích ứng với ngập lụt cần được tiếp cận từ góc độ quy hoạch, thông qua tái cấu trúc không gian đô thị, thay vì chỉ dựa vào giải pháp hạ tầng kỹ thuật đơn lẻ.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất cấu trúc không gian đô thị Đà Nẵng theo mô hình “Thành phố bọt biển”, trong đó hệ thống nước và hạ tầng xanh - xanh lam giữ vai trò là cấu trúc nền tảng định hướng phát triển đô thị.

Ông Vũ nói: Cấu trúc không gian đô thị Đà Nẵng cần được tổ chức theo hệ thống thủy văn tự nhiên, hình thành các hành lang thoát nước liên tục từ khu vực địa hình cao phía tây ra vùng cửa sông và ven biển phía đông.

Các hành lang này cần được bảo vệ và hạn chế lấn chiếm bởi phát triển xây dựng. Đồng thời cần tích hợp với hệ thống không gian xanh và không gian công cộng vừa đảm bảo chức năng thoát và điều tiết nước, vừa nâng cao chất lượng cảnh quan và khả năng tiếp cận của đô thị.

Theo hướng tiếp cận này, nước mưa không còn được xem là yếu tố cần thoát nhanh ra khỏi đô thị mà trở thành thành phần được hấp thụ, lưu giữ, điều tiết.

Cũng tại hội thảo, nhiều nội dung tham luận tập trung vào nhóm vấn đề mang tính cấp thiết đối với đô thị và cộng đồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu, từ quy hoạch thích ứng tại các đô thị ven biển và khu vực có nguy cơ sạt lở; phát triển hạ tầng xanh và không gian cảnh quan có khả năng điều tiết nước; các giải pháp kiến trúc, công nghệ và quản trị nhằm nâng cao năng lực chống chịu trước thiên tai.

Cùng với đó là vai trò của chính sách và cộng đồng trong chiến lược phát triển đô thị thích ứng dài hạn. Việc nâng cao nhận thức, khuyến khích sự tham gia của người dân trong thiết kế, sử dụng và vận hành không gian sống an toàn được xem là yếu tố quan trọng, nhằm tăng cường khả năng chống chịu của đô thị và cộng đồng trước các tác động của biến đổi khí hậu.

“Thành phố bọt biển” là mô hình quản lý nước đô thị theo hướng tích hợp, áp dụng các giải pháp kỹ thuật nhằm hấp thụ, lưu giữ, tích trữ, làm sạch và điều tiết nước trước khi xả ra hệ thống thoát nước; qua đó góp phần giảm thiểu ngập lụt, kiểm soát ô nhiễm dòng chảy và cải thiện hệ sinh thái nước đô thị.