Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp chia sẻ về vai trò của lực lượng công an trong công tác phòng, chống thiên tai.

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Thực tế những năm gần đây cho thấy nhiều hiện tượng thiên tai đã diễn biến vượt ngoài các kịch bản thông thường. Không chỉ bão, lũ, sạt lở đất hay lũ quét, nhiều hình thái thời tiết nguy hiểm như mưa cực đoan, dông lốc, mưa đá xuất hiện với tần suất và mức độ khó lường hơn.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, công tác phòng, chống thiên tai đang đứng trước những yêu cầu mới khi tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét và phức tạp. điều này đòi hỏi công tác phòng, chống thiên tai phải chuyển mạnh từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, chuẩn bị từ sớm, từ xa và ngay tại cơ sở. “Muốn giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai thì tính chủ động phải được đặt ở mức cao nhất trong cả ba giai đoạn: phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả”, Thứ trưởng nhấn mạnh. Một trong những yếu tố quyết định hiệu quả ứng phó thiên tai là khả năng nắm chắc địa bàn, dân cư và các khu vực có nguy cơ cao.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thế mạnh về quan trắc, dự báo, cảnh báo và xây dựng phương án phòng, chống thiên tai. Trong khi đó, lực lượng công an có lợi thế rất lớn về tổ chức lực lượng tại cơ sở, nắm địa bàn, nắm hộ dân và khả năng huy động nhanh khi tình huống khẩn cấp xảy ra. Ở giai đoạn phòng ngừa, lực lượng công an có thể tham gia rà soát các khu dân cư có nguy cơ cao, hỗ trợ vận động và tổ chức sơ tán người dân khi cần thiết. Khi thiên tai xảy ra, việc nắm chắc từng khu vực, tuyến đường, hộ gia đình giúp lực lượng tại chỗ xác định nhanh nơi cần ưu tiên cứu hộ, khu vực cần di dời khẩn cấp và tuyến giao thông cần phân luồng, kiểm soát. Sau thiên tai, mạng lưới cán bộ bám sát địa bàn tiếp tục có vai trò quan trọng trong việc xác định nhu cầu hỗ trợ, bảo đảm an ninh trật tự và hỗ trợ người dân sớm ổn định cuộc sống. Chính khả năng “đi từng ngõ, nắm từng hộ” này là một trong những điều kiện để phương châm “4 tại chỗ” được triển khai thực chất hơn. Hiện nay, mạng lưới công an xã chính quy đã được bố trí rộng khắp. Đây là lực lượng thường xuyên bám địa bàn và có khả năng tham gia trực tiếp vào các nhiệm vụ phòng, chống thiên tai ngay từ cơ sở.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất phát huy mạnh hơn vai trò của lực lượng công an xã trong tổ chức thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, gồm: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện - vật tư tại chỗ và hậu cần tại chỗ. Điểm quan trọng không phải chỉ là huy động lực lượng khi thiên tai đã xảy ra, mà là sử dụng mạng lưới tại cơ sở để chủ động chuẩn bị trước. Chẳng hạn, trước một đợt mưa lớn, lực lượng cơ sở có thể phối hợp rà soát hộ dân trong vùng nguy cơ sạt lở, ngập sâu; kiểm tra các tuyến đường có khả năng bị chia cắt; xác định địa điểm sơ tán; chuẩn bị phương tiện; đồng thời thông tin trực tiếp tới người dân. Khi xuất hiện tình huống khẩn cấp, các phương án này có thể được kích hoạt ngay thay vì phải tổ chức lại từ đầu.

Thực tế ứng phó bão Yagi năm 2024 cho thấy quy mô huy động của lực lượng vũ trang trong thiên tai là rất lớn. Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, riêng lực lượng công an đã huy động khoảng 150.000 cán bộ, chiến sĩ tham gia ứng phó và khắc phục hậu quả. Nhiều cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm; có người hy sinh và bị thương. Từ thực tế này, một yêu cầu được đặt ra là phải tiếp tục nâng cao mức độ an toàn, tính chuyên nghiệp và khả năng tổ chức lực lượng trong các tình huống thiên tai lớn. Phòng, chống thiên tai vì vậy không thể chỉ dựa vào phản ứng sau khi sự cố xảy ra, mà cần có phương án lực lượng, phương tiện, hậu cần và chỉ huy được chuẩn bị từ trước. Bên cạnh tổ chức lực lượng, ứng dụng khoa học công nghệ được xác định là một hướng quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng, chống thiên tai.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng việc kết nối dữ liệu dân cư, dữ liệu địa bàn với thông tin dự báo và cảnh báo thiên tai có thể giúp xác định nhanh hơn các khu vực và nhóm dân cư cần ưu tiên hỗ trợ. Trong tương lai, khi một khu vực được cảnh báo có nguy cơ lũ quét, sạt lở hoặc ngập sâu, thông tin cảnh báo không chỉ dừng ở cấp tỉnh hoặc cấp huyện mà cần được chuyển nhanh tới đúng lực lượng tại cơ sở và đúng người dân chịu tác động. Cùng với đó là việc ứng dụng các phương tiện công nghệ để tiếp cận các khu vực bị chia cắt, hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn, đánh giá nhanh thiệt hại và phục vụ chỉ huy điều hành.

Việc Bộ Công an hiện giữ vai trò quan trọng trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ tạo thêm điều kiện để hai Bộ tăng cường phối hợp trong lĩnh vực này. Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, phòng, chống thiên tai là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương có ý nghĩa quyết định. Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung vào dự báo, cảnh báo, quản lý rủi ro và xây dựng phương án. Bộ Công an cùng các lực lượng vũ trang phát huy thế mạnh về tổ chức lực lượng, bảo đảm an ninh, trật tự, cứu hộ cứu nạn và triển khai nhiệm vụ tại địa bàn. Khi những thế mạnh này được kết nối từ Trung ương tới cơ sở, công tác phòng, chống thiên tai có thể chuyển từ mô hình “ứng phó khi có sự cố” sang quản trị rủi ro chủ động, trong đó người dân được cảnh báo sớm hơn, lực lượng được bố trí gần hơn và các quyết định được đưa ra nhanh hơn. Đó cũng là nền tảng để phương châm “4 tại chỗ” tiếp tục phát huy hiệu quả trong điều kiện thiên tai ngày càng cực đoan và khó dự báo.