Chuyến công tác nhằm trao đổi, học hỏi kinh nghiệm thực tiễn của Nhật Bản trong công tác phòng, chống lũ, quản lý tổng hợp lưu vực sông, vận hành hồ chứa, công trình phân lũ, kiểm soát triều và xâm nhập mặn; đồng thời nghiên cứu khả năng vận dụng phù hợp vào quá trình xây dựng Quy hoạch tổng thể phòng, chống thiên tai và phục hồi sau lũ đối với khu vực miền Trung Việt Nam, trọng tâm là lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn.

Trao đổi với JICA trước khi khảo sát thực địa

Sáng 24/8, trước khi di chuyển đến tỉnh Niigata để khảo sát các công trình phòng, chống lũ, đoàn công tác Việt Nam đã đến làm việc tại trụ sở JICA.

Tại buổi làm việc, hai bên trao đổi tổng quan về mục tiêu, nội dung của dự án, các vấn đề trọng tâm cần nghiên cứu trong giai đoạn hoàn thiện quy hoạch và thống nhất chương trình làm việc trong những ngày tiếp theo.

Đây cũng là dịp để các thành viên đoàn Việt Nam trao đổi trực tiếp với các chuyên gia, cơ quan quản lý của Nhật Bản về những vấn đề thực tiễn đặt ra đối với công tác quản lý lũ, phục hồi sau thiên tai và quản lý tổng hợp lưu vực sông.

Ảnh: Đoàn làm việc tại trụ sở JICA

Khảo sát hệ thống phòng, chống lũ trên lưu vực sông Shinano

Trong các ngày 25-26/8, đoàn công tác đã khảo sát nhiều công trình phòng, chống lũ và quản lý nguồn nước tại Nhật Bản, trong đó tập trung tại tỉnh Niigata và lưu vực sông Shinano (con sông dài nhất Nhật Bản với chiều dài lên tới 367 km).

Tại kênh phân lưu Sekiya, cống sông Shinano và hệ thống đập lớn Niigata, đoàn tìm hiểu cách thức Nhật Bản tổ chức hệ thống công trình nhằm kiểm soát dòng chảy, điều tiết lũ và hạn chế tác động của thiên tai đối với khu vực dân cư, sản xuất và các tài sản quan trọng.

Lưu vực sông Shinano có vai trò đặc biệt quan trọng đối với khu vực thành phố Niigata - một trong những trung tâm dân cư, kinh tế lớn ở phía biển Nhật Bản của đảo Honshu. Hệ thống các cống, đập và công trình điều tiết được vận hành nhằm vừa kiểm soát lũ trong mùa mưa lũ, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nguồn nước và hạn chế xâm nhập mặn trong điều kiện bình thường.

Ảnh: Đoàn khảo sát kênh phân lưu Sekiya, cống sông Shinano và đập lớn Niigata

Một trong những công trình tiêu biểu được đoàn khảo sát là kênh phân lũ Okozu - công trình nhân tạo phân lũ từ sông Shinano trực tiếp ra biển Nhật Bản, được xây dựng nhằm giảm lượng nước lũ chảy về vùng đồng bằng Echigo ở hạ lưu sông Shinano.

Công trình được hoàn thành từ năm 1922 và đã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ khu vực đồng bằng, tạo điều kiện để Niigata phát triển thành một trong những vùng sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là lúa gạo, quan trọng của Nhật Bản.

Qua khảo sát, đoàn công tác tìm hiểu cách thức vận hành công trình phân lũ, khả năng kiểm soát dòng chảy và vai trò của công trình trong tổng thể hệ thống phòng, chống lũ trên lưu vực.

Quản lý tổng hợp lưu vực sông Yodo tại Osaka

Sau khi khảo sát tại Niigata, đoàn công tác di chuyển đến Osaka để tìm hiểu hệ thống công trình phòng, chống lũ trên lưu vực sông Yodo, trong đó có đập lớn sông Yodo và các công trình điều tiết tại khu vực hạ lưu.

Tại đây, đoàn tìm hiểu phương thức quản lý, vận hành tổng hợp hệ thống đập và đập tràn trên toàn lưu vực sông Yodo, qua đó kiểm soát lũ hiệu quả hơn so với việc vận hành riêng lẻ từng công trình. Khi có dự báo mưa lớn, các công trình được vận hành chủ động, trong đó có việc tiết chế, xả lũ sớm nhằm tạo dung tích phòng lũ, góp phần giảm nguy cơ ngập lụt cho khu vực hạ du.

Đoàn cũng khảo sát đập ngăn mặn Yodogawa Ozeki, công trình đa chức năng nằm ở hạ lưu sông Yodo, khu vực cửa ngõ thành phố Osaka. Công trình có nhiệm vụ ngăn nước triều, kiểm soát mực nước và hỗ trợ tiêu thoát lũ nhanh ra biển, đồng thời góp phần bảo vệ khu vực dân cư và các hoạt động kinh tế - xã hội của Osaka.

Qua khảo sát, đoàn nhận thấy việc kết hợp các công trình điều tiết, kiểm soát triều và tiêu thoát lũ trong một hệ thống quản lý thống nhất là kinh nghiệm đáng tham khảo trong nghiên cứu các giải pháp phòng, chống thiên tai cho lưu vực Vu Gia - Thu Bồn.

Ảnh: Đoàn khảo sát hệ thống đập, công trình điều tiết trên sông Yodo tại Osaka

Khảo sát đập Amagase tại Kyoto

Tiếp đó, đoàn công tác đến Kyoto khảo sát đập Amagase trên sông Yodo - một công trình có vai trò quan trọng trong kiểm soát lũ, phát điện và cấp nước sinh hoạt.

Đập Amagase là đập bê tông cốt thép, được xây dựng theo hướng đa mục tiêu. Một trong những nội dung đoàn quan tâm là giải pháp nâng cao năng lực xả lũ của công trình, trong đó công trình hầm xả lũ được xây dựng tại phía bờ tả thượng lưu của đập hiện hữu.

Đặc biệt, việc xây dựng công trình mới trong khi đập hiện hữu vẫn phải duy trì vận hành cho thấy yêu cầu cao về tổ chức thi công, quản lý an toàn và bảo đảm vận hành liên tục hệ thống công trình. Đây là kinh nghiệm thực tiễn có giá trị trong quá trình nghiên cứu nâng cấp, cải tạo các công trình phòng, chống lũ tại Việt Nam.

Từ kinh nghiệm tại Amagase, đoàn công tác cũng trao đổi về khả năng tham khảo trong cải tạo, nâng cấp các đập thủy điện trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, đồng thời nâng cao khả năng chủ động xả lũ và tăng dung tích phòng lũ.

Ảnh: Đoàn khảo sát đập Amagase tại Kyoto

Từ kinh nghiệm Nhật Bản đến bài toán lưu vực Vu Gia - Thu Bồn

Qua các chuyến khảo sát thực địa và trao đổi với các cơ quan, chuyên gia Nhật Bản, đoàn công tác Việt Nam nhận thấy nhiều kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với quá trình xây dựng quy hoạch phòng, chống thiên tai tại lưu vực Vu Gia - Thu Bồn.

Lưu vực Vu Gia - Thu Bồn có diện tích khoảng 10.035 km², trong đó sông Thu Bồn dài khoảng 206 km. Lượng mưa tập trung lớn trong mùa mưa, với khoảng 70% lượng mưa cả năm xuất hiện trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 12, tạo ra nguy cơ lũ lớn và ngập lụt tại khu vực hạ du.

Đặc biệt, trận lũ lịch sử năm 2025 đã gây thiệt hại nghiêm trọng, cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực quản lý, điều tiết và giảm thiểu rủi ro thiên tai trên toàn lưu vực.

Từ thực tiễn Nhật Bản, đoàn công tác tập trung nghiên cứu một số nội dung có thể xem xét trong điều kiện Việt Nam như: quản lý lũ theo lưu vực; kết hợp đồng bộ giữa công trình và giải pháp phi công trình; xây dựng, vận hành công trình phân lũ; nâng cao năng lực dự báo và vận hành hồ chứa theo thời gian thực; chủ động tạo dung tích phòng lũ; kết nối dữ liệu khí tượng, thủy văn, hồ chứa và cảnh báo sớm; cũng như quản lý công trình theo chu trình từ thiết kế, thi công, vận hành, bảo trì đến cải tạo sau thiên tai.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm của Nhật Bản cũng cho thấy việc đầu tư công trình phòng, chống thiên tai cần được đặt trong tổng thể quy hoạch sử dụng đất, phát triển đô thị, bảo vệ dân cư và phát triển kinh tế - xã hội bền vững; trong đó an toàn của người dân và khả năng chống chịu của cộng đồng cần được xác định là mục tiêu xuyên suốt.

Đề xuất các hướng nghiên cứu, hợp tác trong thời gian tới

Trên cơ sở kết quả khảo sát, đoàn công tác Việt Nam đề xuất tiếp tục nghiên cứu phương án phân lũ và cải tạo đập Quảng Huế, đồng thời đánh giá đầy đủ tác động đến cấp nước, xâm nhập mặn, sản xuất nông nghiệp và hệ sinh thái.

Đoàn cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế vận hành hồ chứa dựa trên dự báo lũ nhằm tăng khả năng chủ động tạo dung tích phòng lũ trước các trận mưa lớn; hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý ở cấp lưu vực, kết nối dữ liệu khí tượng thủy văn, hồ chứa và cảnh báo sớm.

Một nội dung quan trọng khác là nghiên cứu cơ chế phân kỳ đầu tư theo mức độ ưu tiên, lượng hóa hiệu quả giảm thiệt hại, đồng thời xác định rõ trách nhiệm trong quản lý, vận hành và bảo trì công trình.

Phía Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của JICA và các cơ quan Nhật Bản trong nghiên cứu chi tiết, chuyển giao kinh nghiệm, nâng cao năng lực và hoàn thiện Quy hoạch quản lý tổng hợp lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, đặc biệt đối với các giải pháp có tính liên kết giữa công trình, quản lý lưu vực và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.

Báo cáo kết quả và thống nhất các nội dung tiếp theo

Sáng 28/8, sau khi hoàn thành chương trình khảo sát thực địa, đoàn công tác Việt Nam đã trở lại trụ sở JICA để báo cáo kết quả chuyến công tác, chia sẻ những bài học, kinh nghiệm thu nhận được và trao đổi các đề xuất từ phía Việt Nam.

Các nội dung trao đổi tại buổi tổng kết là cơ sở quan trọng để hai bên tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung của dự án trong thời gian tới, hướng tới xây dựng các giải pháp phòng, chống thiên tai phù hợp với điều kiện thực tiễn của miền Trung Việt Nam.

Chuyến công tác không chỉ giúp các thành viên đoàn Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận trực tiếp với những công trình phòng, chống lũ quy mô lớn và phương thức quản lý hiện đại của Nhật Bản, mà còn mở ra những trao đổi chuyên sâu về quản lý lũ theo lưu vực, vận hành hệ thống công trình, phục hồi sau thiên tai và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Đây là những kinh nghiệm có giá trị tham khảo trong quá trình Việt Nam hoàn thiện Quy hoạch tổng thể phòng, chống thiên tai và phục hồi sau lũ, góp phần xây dựng các giải pháp chủ động, tổng thể, liên ngành và bền vững hơn trong quản lý rủi ro thiên tai.

Ảnh: Ông Vũ Xuân Thành - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai phát biểu tại cuộc họp

Ảnh: Ông Phạm Doãn Khánh - Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai đại diện Đoàn công tác báo cáo kết quả

Ảnh: Ông Mitsunori Saito - Tổng Giám đốc, Ban Môi trường Toàn cầu, JICA

Thành phần đoàn công tác:

Đoàn công tác Việt Nam gồm 16 đại biểu, đại diện các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và thành phố Đà Nẵng. 

Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có đại diện Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai; Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi; Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Hợp tác quốc tế. Bộ Tài chính có đại diện Vụ Giám sát và Thẩm định đầu tư, Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại; Bộ Công Thương và thành phố Đà Nẵng cũng cử đại diện tham gia đoàn. 

Đoàn do ông Vũ Xuân Thành, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai làm Trưởng đoàn.

Một số hình ảnh của đoàn công tác:

Ảnh: Toàn cảnh chương trình báo cáo tại trụ sở JICA

Ảnh: Đại diện chuyên gia JICA Nhật Bản phát biểu

Ảnh: Đại diện Bộ Tài Chính phát biểu tại chương trình báo cáo

Ảnh: Đại diện Bộ Công thương phát biểu tại chương trình báo cáo

Ảnh: Đoàn đại biểu Thành phố Đà Nẵng tham dự đoàn công tác

Ảnh: Toàn thể Đại biểu chụp ảnh lưu niệm