Tập trung vào 3 nhóm chính sách

Theo Thứ trưởng Lê Trọng Yên, thực hiện chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư, việc sửa đổi toàn diện Luật Khí tượng thủy văn trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm phù hợp với bối cảnh hiện nay và xu thế quốc tế. Các quy định mới cần tháo gỡ kịp thời những khó khăn vướng mắc trong thực tiễn, đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho phát triển lĩnh vực KTTV. Công tác nâng cao năng lực dự báo trong giai đoạn mới cũng phải bảo đảm đồng bộ từ Trung ương đến cấp địa phương, đặc biệt gắn với mô hình chính quyền hai cấp hiện nay, lấy phương châm dự báo từ cơ sở và chủ động phòng ngừa là chính. 

Ảnh: Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên chủ trì hội nghị.

Trình bày tóm tắt về dự án luật, ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng điều hành Cục Khí tượng thủy văn cho biết: Dự án Luật KTTV (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 2/2027 và trình Quốc hội xem xét, thông qua vào tháng 5/2027. Dự thảo tập trung giải quyết ba nhóm chính sách trọng tâm.

Ảnh: Ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Điều hành Cục Khí tượng Thủy văn trình bày tóm tắt các nhóm chính sách trong dự án Luật.

Nhóm thứ nhất hoàn thiện quy định về quản lý, khai thác mạng lưới trạm khí tượng thủy văn theo hướng hiện đại, đồng bộ, chuyển từ quan trắc truyền thống sang tự động hóa và xã hội hóa nguồn lực đầu tư. Dự thảo định hướng kết nối dữ liệu thời gian thực thông qua Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số; đồng thời mở rộng phương thức đầu tư, thuê dịch vụ, thiết bị, mua số liệu và tích hợp hệ thống trạm của các thành phần kinh tế tư nhân đáp ứng chuẩn kỹ thuật. Các quy định về bảo vệ hành lang an toàn công trình khí tượng thủy văn cũng được tăng cường.

Nhóm thứ hai tập trung hoàn thiện quy định về dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn phục vụ dự báo tác động và tài nguyên khí hậu. Hoạt động khí tượng thủy văn được định hướng chuyển từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động tới từng địa bàn, hạ tầng và cộng đồng. Dự thảo cũng quy định cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan khí tượng thủy văn với các ngành giao thông, nông nghiệp, thủy điện và chính quyền địa phương, đồng thời thiết lập khung pháp lý về tài nguyên khí hậu.

Ảnh: Đại diện cơ quan Quốc hội, các bộ, ngành, địa phương; đại diện viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp; các chuyên gia, nhà khoa học tham gia hội nghị.

Nhóm thứ ba tập trung hoàn thiện thể chế huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho hoạt động khí tượng thủy văn phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội. Dự thảo đề xuất phân định trách nhiệm chi giữa ngân sách Trung ương và địa phương, khuyến khích nguồn vốn ngoài ngân sách và mở đường cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các công nghệ như AI, thiết bị bay không người lái (UAV), vệ tinh viễn thám.

Đề xuất coi dữ liệu khí tượng thủy văn là hàng hóa công

Góp ý tại hội nghị, ông Tạ Đức Mai, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội, đánh giá dự thảo đã nhìn nhận những hạn chế của công tác dự báo và gắn kết với các quy định liên quan. Ông cho rằng việc luật hóa cơ chế phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với các bộ, ngành và địa phương sẽ góp phần nâng cao năng lực nhận diện sớm khu vực nguy cơ, triển khai giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Ông Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường đề xuất định vị thông tin, dữ liệu khí tượng thủy văn là hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, mang tính chất hàng hóa công cộng, qua đó tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo đảm nguồn lực đầu tư.

Ông cũng đề xuất xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai lấy người dân làm trung tâm, quy định trách nhiệm tiếp nhận, truyền tải thông tin của chính quyền cấp xã và có phương thức truyền tin phù hợp với vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại diện các Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị dự thảo phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực cho địa phương trong xây dựng, duy trì mạng lưới quan trắc và cơ sở dữ liệu chuyên dùng; đồng thời bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát chất lượng quan trắc tại các công trình xây dựng, hồ chứa thủy điện, thủy lợi.

Tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự án Luật

Ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh dự án Luật cần đổi mới tư duy lập pháp, chuyển từ kiểm soát hành chính sang kiến tạo phát triển, coi thể chế là đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Ông đề nghị tiếp tục phối hợp, khảo sát và tổ chức các hội thảo lấy ý kiến để hoàn thiện dự thảo, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ trong năm 2026 hoặc đầu năm 2027, bảo đảm tiến độ trình Quốc hội thông qua vào tháng 5/2027.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Lê Trọng Yên chỉ đạo Cục Khí tượng Thủy văn phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp thu ý kiến, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật; rà soát các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và kết quả tổng kết 10 năm thi hành Luật.

Thứ trưởng yêu cầu tiếp tục rà soát để tránh chồng chéo với các luật chuyên ngành; đổi mới tư duy tiếp cận, hoàn thiện mô hình tổ chức, phân bổ nguồn lực hiệu quả; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, bảo đảm chất lượng dữ liệu theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”. Đồng thời, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu địa phương và nghiên cứu quy định rõ nguồn kinh phí, cơ chế thu hút nguồn lực xã hội hóa.