Ngày 5/7/2026, khu vực suối Nậm Păm, xã Mường La, tỉnh Sơn La xảy ra mưa rất lớn, với lượng mưa đo được trong 24 giờ lên tới khoảng 290 mm. Mưa lớn khiến lượng nước cùng đất đá, cây gỗ và trầm tích từ thượng nguồn đổ về theo dòng suối.
Đây cũng là một trong những trận lũ lớn đầu tiên kể từ khi đập Sabo thí điểm tại Nậm Păm được hoàn thành và đưa vào sử dụng.
Qua theo dõi sau trận lũ, công trình đã giữ lại một lượng đáng kể đất đá, cây gỗ và trầm tích từ thượng nguồn, đồng thời góp phần làm giảm động lực dòng chảy xuống phía hạ lưu. Kết quả bước đầu cho thấy vai trò của công trình trong giảm thiểu tác động của dòng lũ bùn đá tại khu vực có địa hình dốc và nguy cơ lũ quét cao.
Phản hồi từ chính quyền và người dân địa phương sau trận lũ cũng ghi nhận tác dụng của công trình trong việc giữ lại vật liệu từ thượng nguồn, hạn chế lượng đất đá và cây gỗ theo dòng nước đổ xuống khu vực dân cư.
Đập Sabo Nậm Păm giúp giữ lại bùn, đá, cây cối ở thượng nguồn
Công trình Sabo đầu tiên tại Việt Nam
Đập Sabo tại lưu vực suối Nậm Păm là công trình thí điểm đầu tiên tại Việt Nam được thiết kế, xây dựng theo tiêu chuẩn Nhật Bản, thuộc Dự án hợp tác kỹ thuật “Nâng cao năng lực giảm thiểu rủi ro lũ quét và sạt lở đất ở khu vực miền núi phía Bắc” do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ.
Sơn La được lựa chọn là một trong những địa bàn trọng tâm triển khai các hoạt động thí điểm do có nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở đất. Đặc biệt, lưu vực suối Nậm Păm từng xảy ra trận lũ quét nghiêm trọng năm 2017, gây thiệt hại lớn về người, nhà ở, cơ sở hạ tầng và sản xuất của người dân.
Công trình được khởi công từ tháng 9/2024 và hoàn thành sau gần 7 tháng thi công, được khánh thành ngày 16/4/2025. Đập có kết cấu bê tông dạng hở, dài 61 m, cao 9 m; phần đỉnh rộng 3 m. Kết cấu khe hở cho phép nước và vật liệu nhỏ đi qua trong điều kiện bình thường, đồng thời giữ lại các khối đất đá và cây gỗ kích thước lớn khi xuất hiện dòng lũ.
Khác với các công trình ngăn nước thông thường, Sabo được bố trí trên các lưu vực có địa hình dốc nhằm kiểm soát quá trình vận chuyển bùn đá và vật liệu rắn. Khi xảy ra mưa lớn, công trình giữ lại đất đá, cây gỗ và vật liệu có kích thước lớn, qua đó góp phần giảm động lực của dòng chảy và hạn chế tác động đối với khu vực hạ lưu.
Đập Sabo giúp làm giảm lưu tốc dòng chảy
Từ công trình thí điểm đến khả năng nhân rộng
Sabo là công nghệ phòng, chống thiên tai trầm tích đã có lịch sử lâu đời tại Nhật Bản. Theo thông tin được công bố trong quá trình triển khai dự án, Nhật Bản hiện có hơn 64.000 công trình Sabo lớn, nhỏ; giải pháp này cũng được áp dụng tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ có nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở đất.
Việc xây dựng công trình đầu tiên tại Nậm Păm không chỉ nhằm trực tiếp giảm thiểu rủi ro cho khu vực mà còn là bước thí điểm để Việt Nam tiếp nhận kinh nghiệm của Nhật Bản về khảo sát, lập kế hoạch tổng thể, thiết kế, xây dựng và quản lý công trình Sabo. Trong quá trình triển khai dự án, các chuyên gia Việt Nam và Nhật Bản đã phối hợp khảo sát, phân tích nguy cơ và xây dựng phương pháp lập kế hoạch phòng, chống lũ quét, sạt lở đất phù hợp với điều kiện khu vực miền núi phía Bắc.
Trận mưa lũ ngày 5/7/2026 là cơ hội thực tế đầu tiên để đánh giá hoạt động của công trình sau khi đưa vào sử dụng. Việc đập giữ lại đất đá, cây gỗ và trầm tích từ thượng nguồn cho thấy những kết quả bước đầu tích cực, đồng thời cung cấp thêm dữ liệu thực tế phục vụ đánh giá hiệu quả của mô hình trong điều kiện thiên tai tại Việt Nam.
Đến nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất phía Nhật Bản tiếp tục hỗ trợ xây dựng đồng bộ hệ thống đập Sabo trên lưu vực suối Nậm Păm. Việc theo dõi, đánh giá công trình thí điểm sẽ là cơ sở để nghiên cứu huy động nguồn lực và xem xét áp dụng giải pháp Sabo tại các lưu vực có điều kiện địa hình, địa chất và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất phù hợp./.
