Ngày 13/10 được Liên hợp quốc lựa chọn là Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai, nhằm thúc đẩy nhận thức và hành động của các quốc gia, tổ chức, cộng đồng trong việc chủ động phòng ngừa, giảm thiểu những tác động tiêu cực của thiên tai. ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai được phát động với chủ đề: “Khả năng chống chịu bắt đầu từ chính ngôi nhà của bạn”, khẳng định vai trò của mỗi gia đình trong việc chủ động phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản trước thiên tai.

Thiên tai ngày càng phức tạp, yêu cầu phòng ngừa phải đi trước

Việt Nam nằm trong khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của nhiều loại hình thiên tai, từ bão, mưa lớn, lũ lụt, lũ quét, sạt lở đất đến hạn hán, xâm nhập mặn và nắng nóng cực đoan. Những diễn biến bất thường của thời tiết, cùng với tác động của biến đổi khí hậu và các yếu tố làm gia tăng tính dễ bị tổn thương, đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác phòng, chống thiên tai.

Năm 2025, cả nước ghi nhận 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới; lũ trên 21 tuyến sông tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ vượt mức lịch sử. Thiên tai khiến 484 người chết và mất tích, 811 người bị thương, gây thiệt hại kinh tế ước tính hơn 104.733 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, thiên tai tiếp tục làm 80 người chết và mất tích, 96 người bị thương; khoảng 10.400 ngôi nhà bị sập đổ, cuốn trôi hoặc hư hỏng, với tổng thiệt hại tài sản ước tính 4.076,5 tỷ đồng.

Những thiệt hại này cho thấy, năng lực ứng cứu khi thiên tai xảy ra là cần thiết nhưng chưa đủ. Muốn bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân, cần chủ động nhận diện nguy cơ, chuẩn bị phương án ứng phó và giảm tình trạng dễ bị tổn thương ngay từ khi chưa xảy ra thiên tai.

Phòng, chống thiên tai vì vậy không chỉ là nhiệm vụ trong những thời điểm bão, lũ mà cần được thực hiện thường xuyên, gắn với quy hoạch phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng, bố trí dân cư và tổ chức đời sống tại từng địa phương.

Mỗi gia đình là một mắt xích trong hệ thống phòng ngừa thiên tai

Một ngôi nhà an toàn không đơn thuần là công trình có khả năng chống chịu trước gió mạnh, mưa lớn hay ngập lụt. Đó còn là nơi các thành viên biết rõ những nguy cơ có thể xảy ra, nắm được thông tin cảnh báo và có khả năng thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân khi cần thiết.

Trước hết, mỗi hộ gia đình cần chủ động tìm hiểu đặc điểm thiên tai tại nơi sinh sống, xác định các vị trí có nguy cơ ngập sâu, lũ quét, sạt lở đất hoặc những khu vực có thể bị chia cắt khi xảy ra mưa lũ. Việc thường xuyên kiểm tra mái nhà, hệ thống điện, các vị trí có nguy cơ mất an toàn và chuẩn bị những vật dụng thiết yếu sẽ góp phần hạn chế thiệt hại khi có tình huống khẩn cấp.

Bên cạnh đó, các thành viên trong gia đình cần thống nhất phương án ứng phó phù hợp, xác định địa điểm sơ tán an toàn, đường di chuyển và cách liên lạc khi bị gián đoạn thông tin. Người dân phải theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo từ các cơ quan có thẩm quyền, chấp hành hướng dẫn sơ tán và không chủ quan trước những cảnh báo về nguy cơ thiên tai.
Đặc biệt, các hộ gia đình có người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật hoặc người cần hỗ trợ đặc biệt cần có phương án bảo vệ phù hợp. Đây là những đối tượng có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận thông tin, di chuyển và sơ tán khi thiên tai xảy ra.

Tuy nhiên, nâng cao khả năng chống chịu từ mỗi người dân không đồng nghĩa với việc chuyển trách nhiệm phòng, chống thiên tai sang từng cá nhân. Để người dân có thể chủ động bảo vệ mình, chính quyền và các cơ quan chức năng phải bảo đảm thông tin cảnh báo dễ tiếp cận, hạ tầng thiết yếu an toàn, phương án sơ tán khả thi và sự hỗ trợ kịp thời đối với những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương.

Nâng cao năng lực từ cơ sở, lấy người dân làm trung tâm

Cấp xã là cấp trực tiếp gắn bó với cộng đồng, nắm bắt đặc điểm dân cư và điều kiện thực tế của địa bàn. Do đó, nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai tại cơ sở có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại.

Các địa phương cần thường xuyên rà soát khu vực có nguy cơ cao, cập nhật thông tin về các hộ dân nằm trong vùng có thể bị ảnh hưởng, xây dựng phương án sơ tán phù hợp với từng loại hình thiên tai. Việc chuẩn bị phải gắn với điều kiện thực tế, từ lực lượng hỗ trợ, phương tiện di chuyển, địa điểm tránh trú đến khả năng duy trì thông tin liên lạc khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Phương châm “4 tại chỗ” cần được cụ thể hóa bằng sự chuẩn bị thực chất về lực lượng, phương tiện, vật tư và hậu cần tại địa bàn. Đặc biệt, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã cần được củng cố, tập huấn thường xuyên và tổ chức hoạt động phù hợp với nhiệm vụ được giao, bảo đảm khả năng hỗ trợ người dân trước, trong và sau thiên tai.

Song song với đó, cần đổi mới hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức theo hướng thiết thực, dễ hiểu, sát với từng nhóm đối tượng. Thay vì chỉ cung cấp thông tin chung, các chương trình truyền thông cần giúp người dân biết cách nhận diện nguy cơ, hiểu ý nghĩa của cảnh báo và thực hiện đúng những hành động cần thiết trong từng tình huống cụ thể.

Các lực lượng thực hành chống sạt lở. Ảnh Báo Quân đội nhân dân

Các hoạt động tập huấn, diễn tập tại cộng đồng cũng cần được tăng cường nhằm kiểm tra khả năng phối hợp giữa chính quyền, lực lượng chức năng và người dân. Qua thực hành, những hạn chế trong phương án sơ tán, tổ chức cứu trợ hoặc truyền đạt thông tin có thể được phát hiện và khắc phục trước khi tình huống thực tế xảy ra.

Chung tay xây dựng cộng đồng có khả năng chống chịu

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai năm 2026 là dịp để mỗi cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức và địa phương nhìn nhận rõ hơn vai trò của mình trong công tác phòng ngừa thiên tai.

Mỗi gia đình cần chủ động trang bị kiến thức, chuẩn bị phương án bảo vệ các thành viên và thực hiện nghiêm các hướng dẫn an toàn. Chính quyền địa phương cần nâng cao năng lực quản lý rủi ro, tổ chức lực lượng và chuẩn bị nguồn lực tại chỗ. Các cơ quan chuyên môn, tổ chức xã hội và doanh nghiệp cần tăng cường phối hợp, hỗ trợ cộng đồng tiếp cận thông tin, kỹ năng và những điều kiện cần thiết để chủ động ứng phó.

Điều quan trọng là không chờ đến khi thiên tai xảy ra mới bắt đầu chuẩn bị. Một phương án sơ tán được xây dựng từ trước, một cảnh báo được tiếp nhận đúng lúc hay một gia đình biết cách xử lý tình huống khẩn cấp đều có thể góp phần hạn chế những tổn thất đáng tiếc.

Xây dựng khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà, mỗi gia đình nhưng chỉ có thể bền vững khi được đặt trong một cộng đồng an toàn và hệ thống phòng, chống thiên tai chủ động, đồng bộ. Chủ động phòng ngừa hôm nay chính là nền tảng để bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, giảm thiểu tổn thất và hướng tới một tương lai phát triển an toàn, bền vững trước thiên tai.