Áp lực từ biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, thời tiết diễn biến cực đoan với tần suất mưa lớn gia tăng, công tác quản lý và vận hành hệ thống thoát nước đô thị tại Hà Nội đang được chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng chủ động và linh hoạt hơn.

Theo ông Trịnh Ngọc Sơn, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, Hà Nội là đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời có quy mô dân số lớn, mật độ xây dựng cao và tốc độ đô thị hóa nhanh. Điều này khiến hệ thống thoát nước đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tiêu thoát nước mưa, hạn chế úng ngập và bảo đảm vận hành an toàn đô thị.Những năm gần đây, thực tế cho thấy, Hà Nội chịu tác động ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu. Các trận mưa với cường suất cao, kéo dài nhiều ngày, thậm chí xuất hiện các hình thái mưa phức hợp do hoàn lưu bão và áp thấp nhiệt đới khiến hệ thống thoát nước thường xuyên phải hoạt động vượt công suất thiết kế. 

Trong khi đó, quá trình đô thị hóa nhanh làm gia tăng diện tích bề mặt không thấm nước, cùng với sự thiếu đồng bộ của hệ thống hạ tầng được đầu tư qua nhiều giai đoạn, đã tạo áp lực lớn lên công tác vận hành.

"Trước thực tế đó, công tác thoát nước không còn mang tính thời vụ mà trở thành một nội dung cốt lõi trong quản lý an toàn đô thị. Hà Nội đã chuyển hướng từ ứng phó bị động sang điều hành chủ động theo các kịch bản mưa cụ thể", ông Sơn nhận định.

Chủ động, linh hoạt vận hành thoát nước

Hiện nay, hệ thống thoát nước của Hà Nội được tổ chức quản lý theo các lưu vực tiêu thoát chính. Cách tiếp cận này giúp toàn bộ hệ thống - từ cống, mương, sông, hồ điều hòa đến trạm bơm - được vận hành như một chỉnh thể thống nhất, thay vì rời rạc từng hạng mục. Nhờ đó, năng lực tiêu thoát nước được phát huy tối đa, phù hợp với diễn biến thực tế của từng trận mưa.

Theo ông Sơn, đơn vị đã xây dựng và triển khai phương án đảm bảo thoát nước mùa mưa năm 2026, trong đó nhấn mạnh yêu cầu điều hành theo kịch bản. Các tình huống được xây dựng từ mưa vừa, mưa lớn đến mưa kéo dài nhiều ngày và các trường hợp "mưa chồng mưa". Với mỗi kịch bản, phương án đều xác định rõ trọng tâm điều hành, mức độ huy động nhân lực, phương tiện và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị.

Một điểm đáng chú ý là việc đưa công tác xử lý bùn thải vào chuỗi vận hành đồng bộ của hệ thống thoát nước. Bãi xử lý bùn Yên Sở - nơi tiếp nhận và xử lý bùn thải thoát nước đô thị - được xác định là khâu then chốt, có vai trò quyết định đến sự ổn định của toàn hệ thống. Việc bảo đảm vận hành an toàn, liên tục bãi xử lý bùn giúp duy trì khả năng thông suốt của hệ thống, đặc biệt trong điều kiện mưa lớn làm gia tăng khối lượng bùn phát sinh.

Từ thực tiễn triển khai, ông Sơn cho rằng, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả vận hành trong thời gian tới. Thứ nhất, tiếp tục quản lý hệ thống theo trục và lưu vực, bảo đảm tính liên kết từ thoát nước mưa đến xử lý bùn thải. Thứ hai, hoàn thiện quy trình điều hành theo kịch bản mưa, tăng cường công tác chuẩn bị trước mùa mưa và nâng cao khả năng phối hợp giữa các lực lượng. Thứ ba, bảo đảm vận hành ổn định bãi xử lý bùn thải trong mọi tình huống, coi đây là yếu tố quyết định đến hiệu quả chung.

"Trước áp lực ngày càng gia tăng của thời tiết cực đoan, việc chuyển đổi sang mô hình quản lý theo lưu vực, điều hành theo kịch bản mưa và đảm bảo an toàn toàn chuỗi hệ thống là hướng đi tất yếu. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm hạn chế úng ngập mà còn là nền tảng để xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu trong dài hạn", đại diện Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội đề xuất.