Nhận diện đầy đủ nguy cơ, khắc phục những hạn chế trong công tác phòng, chống thiên tai

Sáng 22/10, tại cuộc họp về Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026–2030, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu tập trung giải quyết những vấn đề mang tính chiến lược, liên ngành, liên vùng; bảo đảm các nhiệm vụ, giải pháp có tính khả thi và hiệu quả trong quá trình triển khai.

Theo Phó Thủ tướng, giai đoạn 2021–2025, Việt Nam chịu ảnh hưởng của 21/22 loại hình thiên tai, làm 1.455 người chết và mất tích, gây thiệt hại kinh tế trên 230.000 tỷ đồng, đặc biệt nghiêm trọng trong hai năm 2024–2025. Mặc dù thiệt hại do thiên tai trong 9 tháng năm 2026 đã giảm rõ rệt, những tháng cuối năm vẫn là cao điểm mưa lũ tại miền Trung. Vì vậy, các bộ, ngành và địa phương tuyệt đối không được chủ quan, cần chủ động triển khai các phương án phòng ngừa, ứng phó từ sớm.

Thời gian qua, hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về phòng, chống thiên tai từng bước được hoàn thiện; công tác dự báo, cảnh báo được đẩy mạnh theo hướng hiện đại hóa, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ. Việc quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn ven biển, di dời nhà ở và công trình tại các khu vực thường xuyên bị ngập lụt, sạt lở cũng được quan tâm triển khai.

Tuy nhiên, công tác phòng, chống thiên tai vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực phục vụ phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn chưa đáp ứng yêu cầu; hệ thống cơ sở dữ liệu, công cụ hỗ trợ ra quyết định còn thiếu. Lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai ở cơ sở còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm. Nhiều công trình thủy lợi được xây dựng từ lâu chưa được củng cố, duy tu thường xuyên; một số đoạn đê chưa bảo đảm cao trình, thân đê còn mảnh. Trong khi đó, nhiều khu vực bờ sông, bờ biển bị sạt lở nhưng chưa có kinh phí xử lý.

Trên cơ sở đánh giá kết quả thực hiện Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia đến năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng dự thảo Kế hoạch giai đoạn 2026–2030. Dự thảo tập trung giải quyết các nhiệm vụ tổng thể có phạm vi ảnh hưởng rộng, mang tính liên ngành, liên vùng, liên tỉnh; ưu tiên những dự án quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp hoặc vượt quá khả năng nguồn lực của địa phương.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp báo cáo tại cuộc họp

Kế hoạch xác định 8 nhóm nội dung, biện pháp tổng thể, gồm: hoàn thiện thể chế, chính sách; nâng cao nhận thức và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng; nâng cao năng lực lực lượng phòng, chống thiên tai; hiện đại hóa dự báo, cảnh báo; điều tra cơ bản, rà soát quy hoạch và phương án ứng phó; phát triển khoa học, công nghệ; tăng cường hợp tác quốc tế; đầu tư nâng cấp công trình phòng, chống thiên tai.

Xây dựng kịch bản phù hợp với đặc điểm từng vùng, từng địa bàn

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Kế hoạch theo hướng tập trung vào các vấn đề tổng thể, mang tầm chiến lược quốc gia; phân định rõ nhiệm vụ của Trung ương và chính quyền địa phương, xác định cụ thể trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu kết luận cuộc họp

Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc nhận diện nguy cơ phải gắn với đặc điểm tự nhiên, điều kiện kinh tế – xã hội và tình hình thiên tai của từng vùng, từng địa bàn, tránh liệt kê chung chung các loại hình thiên tai. Trong đó, miền Trung cần tập trung vào nguy cơ bão mạnh, mưa lớn, ngập lụt sâu; khu vực miền núi phía Bắc chú trọng lũ ống, lũ quét, sạt lở đất đá; khu vực miền Nam và Đồng bằng sông Cửu Long cần quan tâm hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, bờ biển và sụt lún.

Đối với công tác ứng phó, cần xây dựng các phương án rõ ràng, ngắn gọn, thực chất cho từng loại hình thiên tai chủ yếu, bám sát ba giai đoạn: phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả. Đồng thời, phải quy định rõ trách nhiệm lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và dự án đầu tư công trình của từng địa phương, bảo đảm yêu cầu phát triển gắn với an toàn trước thiên tai.

Đặc biệt, đối với an toàn hồ chứa, hồ đập, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công Thương rà soát tổng thể hiện trạng các hồ chứa thủy lợi, thủy điện; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và quy trình vận hành liên hồ chứa, bảo đảm hài hòa yêu cầu phát điện, tích nước phục vụ tưới tiêu với nhiệm vụ cắt giảm lũ, bảo đảm an toàn cho khu vực hạ du.

Các địa phương phải xây dựng kịch bản xả lũ chi tiết đến tận thôn, xóm, bảo đảm người dân được thông tin, cảnh báo và sơ tán kịp thời khi có tình huống nguy hiểm. Cùng với đó, cần chủ động quy hoạch, di dời dân cư khỏi khu vực có nguy cơ cao; tăng cường đầu tư công nghệ, trang thiết bị phục vụ dự báo, cảnh báo và tìm kiếm cứu nạn. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại, trong đó có thiết bị bay không người lái (UAV), cần được nghiên cứu để hỗ trợ cứu hộ, cứu nạn và tiếp tế lương thực cho các khu vực bị chia cắt, cô lập.

Nâng cao chất lượng cảnh báo, phát huy vai trò của cộng đồng

Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới công tác thông tin, truyền thông về phòng, chống thiên tai, nâng cao nhận thức và năng lực chủ động ứng phó của cộng đồng. Thông tin cảnh báo cần ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, giúp người dân nhận biết rõ mức độ nguy hiểm và những việc cần làm để bảo vệ tính mạng, tài sản; chủ động kê cao đồ đạc, thu dọn tài sản và sơ tán khi cần thiết.

Công tác dự báo, cảnh báo cần tiếp tục được nâng cao chất lượng, hướng tới cung cấp thông tin cụ thể, chính xác theo từng khu vực và thời điểm, giúp chính quyền và người dân có đủ thời gian chuẩn bị phương án ứng phó. Đồng thời, cần rà soát, phân định rõ lực lượng chuyên trách, bán chuyên trách và lực lượng tại chỗ; xây dựng lực lượng nòng cốt đủ năng lực xung kích, có lực lượng dự bị sẵn sàng hỗ trợ khi xảy ra thiên tai.

Đối với hạ tầng phòng, chống thiên tai, cần bảo đảm tính lưỡng dụng của các công trình hồ chứa, đê điều, khu neo đậu tránh trú bão, vừa phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, vừa đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, ứng phó khi có tình huống xảy ra. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng cũng cần được rà soát, cập nhật phù hợp với diễn biến ngày càng cực đoan của thời tiết và khí hậu.

Trước mắt, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành, địa phương khẩn trương chuẩn bị đầy đủ phương án ứng phó với các đợt mưa bão, áp thấp nhiệt đới trong những tháng cuối năm; chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu thấp nhất thiệt hại về tính mạng và tài sản của Nhân dân.