Quy định cụ thể về vận hành an toàn hồ chứa

Theo Quy trình ban hành kèm theo Quyết định số 180/QĐ-ATMT, các quy định tập trung vào việc vận hành an toàn hồ chứa thủy điện Bó Sinh. Quy trình được áp dụng đối với Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh, các tổ chức, cá nhân quản lý, khai thác đập, hồ chứa nước khác trên cùng lưu vực sông Mã, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc vận hành đập, hồ chứa thủy điện Bó Sinh.

Công trình thủy điện Bó Sinh nằm trên sông Mã, thuộc địa bàn các xã Bó Sinh, Mường Bám, Co Mạ, tỉnh Sơn La và xã Mường Luân, tỉnh Điện Biên. Công trình có cấp thiết kế cấp II và được xác định là công trình thủy điện lớn theo quy định tại Nghị định số 62/2025/NĐ-CP.

Theo Quy trình, hồ chứa có mực nước dâng bình thường 395 m, mực nước chết 393,2 m, mực nước lũ thiết kế 398,05 m và mực nước lũ kiểm tra 402,49 m. Dung tích toàn bộ hồ chứa là 8,68 triệu m³, dung tích hữu ích 1,87 triệu m³, công suất lắp máy 24 MW. Lưu lượng đỉnh lũ thiết kế là 4.661 m³/s và lưu lượng đỉnh lũ kiểm tra là 6.821 m³/s.

Ưu tiên bảo đảm an toàn công trình trong mùa lũ

Quy trình xác định thứ tự ưu tiên trong vận hành hồ chứa. Trong mùa lũ, yêu cầu trước hết là bảo đảm an toàn công trình, chủ động đề phòng các tình huống với trận lũ có chu kỳ lặp lại nhỏ hơn hoặc bằng 500 năm và không để mực nước hồ vượt mực nước lũ kiểm tra 402,49 m.

Cùng với đó, việc vận hành phải bảo đảm hiệu quả cấp nước, phát điện, duy trì dòng chảy tối thiểu về hạ lưu sông và cung cấp điện cho hệ thống điện quốc gia phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong mùa kiệt, thứ tự ưu tiên cũng đặt yêu cầu bảo đảm an toàn công trình lên trước, tiếp đó là cấp nước cho hạ du, duy trì dòng chảy tối thiểu và phát điện. 

Quy trình quy định mùa lũ của hồ Bó Sinh từ ngày 15/6 đến ngày 31/10 hằng năm; mùa kiệt từ ngày 1/11 đến ngày 14/6 năm sau.

Trong mùa lũ, cao trình mực nước trước lũ không được vượt quá mực nước dâng bình thường 395 m. Việc vận hành căn cứ vào dự báo khí tượng thủy văn và các số liệu quan trắc về mưa, mực nước thượng lưu, hạ lưu, lưu lượng đến hồ, lưu lượng xả và khả năng gia tăng mực nước hồ. Nguyên tắc vận hành là duy trì mực nước hồ không vượt quá cao trình 395 m bằng chế độ xả nước qua các tổ máy phát điện và đóng, mở cửa van đập tràn cho đến khi các cửa van được mở hoàn toàn. 

Quy trình cũng yêu cầu việc đóng, mở cửa van không gây đột biến dòng chảy, bất thường đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân khu vực hạ du. Trong mọi trường hợp vận hành xả lũ, không cho phép nước tràn qua đỉnh cửa van đập tràn. 

Khi mực nước hồ đạt 395 m nhưng lưu lượng lũ tiếp tục tăng, Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh chuyển sang chế độ vận hành bảo đảm an toàn công trình và phải báo cáo ngay Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Sơn La. Quy trình không cho phép sử dụng phần dung tích từ cao trình 395 m đến 402,49 m để điều tiết lũ khi các cửa van đập tràn chưa mở hoàn toàn, trừ trường hợp đặc biệt theo lệnh của người có thẩm quyền. 

Tăng cường quan trắc, thông tin và cảnh báo

Quy trình quy định công trình Bó Sinh phải thực hiện quan trắc lượng mưa trên lưu vực, mực nước tại thượng lưu và hạ lưu đập, tính toán lưu lượng đến hồ, lưu lượng xả, dự báo lưu lượng đến hồ và khả năng gia tăng mực nước hồ chứa.

Trong mùa kiệt, quan trắc được thực hiện 2 lần/ngày vào 7 giờ và 19 giờ; trong mùa lũ, 4 lần/ngày vào 1 giờ, 7 giờ, 13 giờ và 19 giờ. Khi vận hành chống lũ, tần suất quan trắc, tính toán tối thiểu 1 giờ/lần; khi mực nước hồ cao hơn mực nước lũ thiết kế 398,05 m, tần suất quan trắc được quy định ở mức 15 phút/lần. 

Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh có trách nhiệm cung cấp thông tin, dữ liệu quan trắc khí tượng thủy văn cho Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp, các Sở Công Thương tỉnh Sơn La, Điện Biên và các cơ quan phòng thủ dân sự theo quy định. Đồng thời, trong thời gian không quá 30 phút kể từ khi kết thúc quan trắc, phải cung cấp thông tin, dữ liệu quan trắc khí tượng thủy văn cho cơ quan khí tượng thủy văn và cơ quan chuyên môn về nông nghiệp, môi trường tại Sơn La, Điện Biên.

Quy trình cũng yêu cầu lắp đặt camera, thiết bị quan trắc, giám sát tự động, trực tuyến việc vận hành xả nước của hồ chứa.

Trước khi xả nước qua các cửa van đập tràn, Công ty phải thông báo cho các cơ quan dự báo khí tượng thủy văn, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp, chính quyền và cơ quan phòng thủ dân sự tỉnh Sơn La, Sở Công Thương tỉnh Sơn La cùng các đơn vị liên quan để thông tin kịp thời đến người dân vùng hạ du. Thông báo phải được thực hiện trước 2 giờ tính đến thời điểm thực hiện lệnh xả nước, trừ các trường hợp được quy định riêng trong Quy trình. 

Bên cạnh đó, Quy trình quy định cụ thể hiệu lệnh cảnh báo bằng còi trước khi xả nước. Khi các cửa van đang đóng hoàn toàn, 30 phút trước khi xả phải kéo 3 hồi còi; khi mở thêm nấc cửa van, kéo 2 hồi còi; trường hợp xả nước khẩn cấp, kéo 5 hồi còi. Khi kết thúc xả nước xuống hạ du, kéo 1 hồi còi. Trước khi xả nước qua tổ máy phát điện đầu tiên, kéo 2 hồi còi. 

Một nội dung được quy định xuyên suốt trong Quy trình là yêu cầu duy trì dòng chảy tối thiểu ở khu vực hạ du hồ chứa theo quy định của pháp luật về tài nguyên nước và giấy phép khai thác nước mặt do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Khi có yêu cầu cấp nước gia tăng ở hạ du, hồ phải xả nước về hạ du theo yêu cầu của UBND tỉnh Sơn La. Việc duy trì dòng chảy tối thiểu được thực hiện thông qua hệ thống 2 đường ống thép xả dòng chảy môi trường đặt tại thân đập, mỗi đường ống có đường kính 1.000 mm; đồng thời phải lắp đặt thiết bị giám sát lưu lượng xả duy trì dòng chảy tối thiểu sau đập. 

Quy định rõ thẩm quyền vận hành và xử lý tình huống

Quy trình phân định trách nhiệm giữa Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh, chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và các đơn vị liên quan.

Trong điều kiện thời tiết bình thường, Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh được chủ động quyết định vận hành điều tiết hồ, nhưng phải bảo đảm mực nước hồ không vượt quá mực nước trước lũ và duy trì dòng chảy tối thiểu về hạ du.

Khi cơ quan khí tượng thủy văn dự báo trong 24-48 giờ tới xuất hiện hình thế thời tiết bất thường, mưa lũ lớn, dòng chảy lũ về hồ tăng đột biến hoặc hạ du xuất hiện, có nguy cơ xuất hiện lũ, ngập lụt từ cấp độ rủi ro thiên tai cấp 2 trở lên, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Sơn La quyết định phương án điều tiết và ban hành lệnh vận hành hồ theo thẩm quyền. Thẩm quyền này cũng được áp dụng trong trường hợp cần hạ thấp mực nước hồ để đón lũ, vận hành cắt, giảm lũ cho hạ du, phối hợp với các hồ chứa trên cùng lưu vực hoặc khi xảy ra sự cố, tình huống khẩn cấp có nguy cơ đe dọa an toàn công trình, tính mạng, tài sản của người dân và hạ tầng hạ du. 

Trong trường hợp mất thông tin liên lạc, không nhận được lệnh vận hành của người có thẩm quyền hoặc xảy ra tình huống khẩn cấp cần xử lý ngay để bảo đảm an toàn công trình, Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh được quyết định vận hành hồ theo Quy trình, chịu trách nhiệm về quyết định của mình và báo cáo ngay khi khôi phục thông tin liên lạc. 

Quy trình đồng thời quy định, nếu lệnh vận hành trái với Quy trình dẫn đến mất an toàn cho công trình hoặc khu vực hạ du thì người ra lệnh phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Trường hợp thực hiện sai lệnh vận hành dẫn đến mất an toàn, Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. 

Vận hành trong mùa kiệt gắn với yêu cầu cấp nước và phát điện

Trong mùa kiệt, việc vận hành hồ căn cứ vào dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Điện Biên, Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Sơn La và số liệu quan trắc của Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh.

Thứ tự ưu tiên gồm bảo đảm an toàn công trình, an toàn hạ lưu; cấp nước cho hạ du; phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu. Hoạt động phát điện phải tuân thủ phương thức và lệnh điều độ của cấp điều độ có quyền điều khiển. Trong điều kiện bình thường, căn cứ yêu cầu thực tế và lưu lượng nước vào hồ, việc điều tiết phát điện được thực hiện trên cơ sở năng lực công trình, đặc tính thiết bị và nhu cầu của hệ thống điện. 

Đối với trường hợp hạn hán, thiếu nước hoặc xảy ra các tình huống liên quan đến nguồn nước, Quy trình yêu cầu phối hợp với địa phương và các tổ chức khai thác, sử dụng nước có liên quan, thực hiện theo phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước và hạn ngạch khai thác tài nguyên nước do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. 

Tăng cường trách nhiệm kiểm tra, giám sát

Quy trình quy định tháng 4 hằng năm là thời kỳ tổng kiểm tra trước mùa lũ. Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh có trách nhiệm tổ chức kiểm tra các trang thiết bị, hạng mục công trình và tiến hành sửa chữa để bảo đảm vận hành theo chế độ quy định; đồng thời báo cáo kết quả cho các cơ quan liên quan để theo dõi, chỉ đạo. 

Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Sơn La và Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Điện Biên có trách nhiệm kiểm tra, giám sát Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh thực hiện Quy trình; kịp thời báo cáo UBND tỉnh khi phát hiện vi phạm. Định kỳ 5 năm, Sở Công Thương tỉnh Sơn La tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh Sơn La và Bộ Công Thương trên cơ sở báo cáo kết quả thực hiện Quy trình của Công ty. 

Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp có trách nhiệm tham mưu cho Bộ Công Thương chỉ đạo thực hiện bảo đảm an toàn hồ chứa trong mùa lũ, đồng thời kiểm tra, giám sát Công ty Cổ phần Thủy điện Bó Sinh thực hiện Quy trình. Trong mùa kiệt, Cục chỉ đạo Sở Công Thương các tỉnh Sơn La và Điện Biên kiểm tra, giám sát việc vận hành hồ, phối hợp với cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong điều hòa, phân phối nước, ứng phó hạn hán, thiếu nước.