Theo báo cáo được UNEP công bố ngày 2/9, nhiệt độ trung bình toàn cầu nhiều khả năng sẽ vượt mốc 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp trong giai đoạn 2026-2030. Đây là ngưỡng nhiệt độ được gần 200 quốc gia thống nhất trong Thỏa thuận Paris năm 2015 nhằm hạn chế những tác động nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu.

Việc vượt 1,5°C không đồng nghĩa các tác động nghiêm trọng sẽ xảy ra ngay lập tức, nhưng càng làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan, nước biển dâng, băng tan và suy giảm hệ sinh thái. Đồng thời, khả năng thích ứng của nhiều cộng đồng, đặc biệt tại những khu vực dễ bị tổn thương, sẽ ngày càng chịu nhiều sức ép.

Kịch bản tốt nhất (đường in đậm) theo báo cáo của Liên Hợp Quốc. Nguồn: UNEP

Nhiệt độ có thể tiếp tục tăng nếu phát thải không giảm

UNEP đưa ra nhiều kịch bản khác nhau tùy thuộc vào mức độ thực hiện các cam kết khí hậu của các quốc gia.

Trong kịch bản tích cực nhất, nếu các nước nhanh chóng triển khai những chính sách khí hậu tham vọng, nhiệt độ toàn cầu có thể đạt đỉnh khoảng 1,8°C vào giữa thế kỷ, sau đó giảm dần và có khả năng trở lại dưới 1,5°C vào cuối thế kỷ.

Tuy nhiên, nếu các chính sách hiện nay tiếp tục được duy trì mà không có những thay đổi mạnh mẽ, mức nóng lên toàn cầu có thể lên tới hơn 2,6°C vào năm 2100.

Điều đáng lo ngại là ngay cả trong trường hợp nhiệt độ sau này được đưa trở lại dưới ngưỡng 1,5°C, nhiều hệ quả do quá trình nóng lên kéo dài vẫn có thể tồn tại trong nhiều thập kỷ.

Gia tăng rủi ro thiên tai và các tác động liên quan

Nhiệt độ toàn cầu tăng cao sẽ làm gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, lũ lụt, hạn hán, nắng nóng, bão và sạt lở đất.

Bên cạnh những thiệt hại trực tiếp do thiên tai, biến đổi khí hậu còn có thể tạo ra các tác động liên hoàn đối với sản xuất nông nghiệp, nguồn nước, sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế.

Một trong những mối quan ngại lớn được các nhà khoa học đề cập là sự xuất hiện của các “điểm tới hạn” khí hậu. Khi những ngưỡng này bị vượt qua, một số thay đổi trong hệ thống tự nhiên có thể diễn ra nhanh chóng và khó đảo ngược, chẳng hạn sự suy giảm của các hệ thống băng lớn hay khả năng phục hồi của rừng Amazon.

Những diễn biến này cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề môi trường mà ngày càng trở thành thách thức đối với phát triển kinh tế - xã hội, an ninh lương thực, nguồn nước và an toàn của cộng đồng.

Không thể chỉ trông chờ vào các giải pháp hấp thụ carbon

Các giải pháp dựa vào tự nhiên như trồng và phục hồi rừng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong giảm phát thải và tăng khả năng hấp thụ CO₂. Tuy nhiên, theo các phân tích được dẫn trong báo cáo, những giải pháp này không đủ để bù đắp lượng phát thải nếu việc sử dụng than đá, dầu mỏ và khí đốt vẫn tiếp diễn ở quy mô lớn.

UNEP vì vậy kêu gọi các quốc gia đẩy nhanh quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, đồng thời phát triển các công nghệ loại bỏ CO₂ khỏi khí quyển và từ các hoạt động sản xuất công nghiệp.

Thông điệp được đưa ra không chỉ là nỗ lực ngăn nhiệt độ tiếp tục tăng, mà còn phải chủ động chuẩn bị cho một thế giới có mức nhiệt cao hơn, tăng cường năng lực thích ứng và giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu.

Đối với công tác phòng, chống thiên tai, những cảnh báo mới này càng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, xây dựng phương án ứng phó phù hợp với từng loại hình thiên tai và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng trước các hiện tượng thời tiết ngày càng cực đoan.